RISE-AT Newsletter September 2001
Home

จากโต๊ะบรรณาธิการ
จิ้งหรีด : สัตว์เศรษฐกิจที่น่าจับตามอง
พลังงานแสงอาทิตย์จะเป็นนวัตกรรมหนึ่งในสิบ (Top Ten) ของโลกในอนาคต
ความปลอดภัยในการใช้สารเคมี
E-learning : การใช้เทคโนโลยีเป็นเทคนิคในการเรียนการสอนผ่านระบบอินเตอร์เน็ต

ภาพกิจกรรม

Search for
Newsletter Archives
Thai Version
Year 2001
March
April
May - June
July - August
September - October
November - December
Year 2002
January - February
March - April
May - June
July - August
September - October
November - December
Year 2003
January - February
March - April
May - June
July - August
September - October
Noverber - December
Year 2004
January - March
April - June
July - September
October - December

English Version
Year 2001
May - June
November - December
Year 2002
January - June
July - December
Year 2003
January - June
Year 2004
July - December

ความปลอดภัยในการใช้สารเคมี

ในระยะเวลากว่า 10 ปีที่ผ่านมา ได้มีการเพิ่มปริมาณการใช้สารเคมีขึ้นอย่างมากมาย และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นต่อไป เนื่องจากสารเคมีมีส่วนทำให้คุณภาพชีวิตของมนุษย์ดีขึ้น เรามักจะนำสารเคมีมาใช้ในการเกษตรกรรม ยารักษาโรค การผลิตสารบางอย่างทดแทนสารที่อาจเป็นอันตราย กาว พลาสติก และอื่นๆ ซึ่งในการใช้สารเคมีนั้นจำเป็นจะต้องมีการป้องกันอย่างดี เพื่อป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากสารเคมีด้วย

สารเคมี โดยทั่วไปสารเคมีสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ทาง คือ การหายใจ การดูดซึมผ่านผิวหนัง และการกิน สารเคมีที่เข้าสู่ร่างกายแล้วจะถูกลำเลียงต่อไปในกระแสเลือด สารเคมีบางชนิดจะถูกเก็บสะสมในเนื้อเยื่อหรืออวัยวะ โดยมีการขับออกมาน้อยมาก สารบางชนิดจะเปลี่ยนเป็นสารอื่น ซึ่งสามารถละลายได้มากกว่าและออกจากร่างกายโดยผ่านทางปัสสาวะ สารชนิดอื่นๆจะถูกขับออกมาโดยไม่เปลี่ยนแปลงผ่านทางหายใจหรือทางปัสสาวะ สารเหล่านี้อาจเป็นตัวทำอันตรายต่ออวัยวะภายใน การทำให้แตกตัวและการทำลายพิษของสารบางชนิด(โดยปกติจะเกิดขึ้นที่ตับ) อาจจะทำให้เกิดสารอื่นหรือสารใหม่ซึ่งอาจจะมีอันตรายมากขึ้นกว่าสารเดิม อันตรายที่เกิดขึ้นจากสารเคมีต่ออวัยวะบางส่วนโดยหลักแล้วจะขึ้นอยู่กับปริมาณที่ถูกดูดซึม ในกรณีหายใจเข้าไป ปริมาณความเข้มเข้นของสารในอากาศและระยะเวลาในการสัมผัส

ดังนั้นการสัมผัสสารระยะสั้นแต่มีความเข้มข้นระดับความสูงอาจจะทำให้เกิดผลอย่างเฉียบพลัน(การถูกพิษอย่างเฉียบ) ส่วนการสัมผัสสารที่มีความเข้มข้นต่ำในช่วงระยะเวลานาน จะมีผลในการดูดซึมสารพิษในปริมาณเท่ากัน ซึ่งอาจจะทนได้ แต่อาจจะมีผลทำให้เกิดการสะสมปริมาณที่มากกว่า ก่อให้เกิดผลอย่างเรื้อรัง ร่างกายของมนุษย์ประกอบไปด้วยอวัยวะระบบต่างๆ การเกิดพิษในร่างกายจึงหมายถึง การที่อวัยวะในร่างกายตั้งแต่หนึ่งระบบขึ้นไปมีปฏิกิริยาตอบสนองต่อสารเคมี แล้วทำให้เกิดพิษซึ่งจะแพร่กระจายไปทั่วร่างกาย ผลกระทบจากการเกิดพิษจะไม่เกิดที่เฉพาะอวัยวะใดอวัยวะหนึ่งของร่างกาย อย่างไรก็ตามอวัยวะสำคัญที่อาจได้รับผลกระทบเมื่อร่างกายได้รับสารพิษ คือ ตับ ไต และ ระบบประสาท

ในการทำงานที่เกี่ยวข้องสัมผัสกับสารเคมีพบว่า พบว่ามีน้อยรายที่สัมผัสกับสารเพียงชนิดเดียว คนงานส่วนงานมักจะต้องสัมผัสกับสารเคมี 2 ชนิด หรือมากกว่า แต่ก็พบว่าข้อมูลเกี่ยวกับผลกระทบรวมจากการสัมผัสสารเคมีหลายอย่างๆชนิดนี้ยังขาดอยู่มาก สำหรับกรณีการรวมตัวกันของสารเคมี 2 ชนิด โดยทำปฏิกิริยาเคมี หรือดูดซึมเข้าไปในร่างกายแล้วอาจทำให้เกิดสารใหม่ขึ้นซึ่งมีคุณสมบัติที่แตกต่างกันไปโดยสิ้นเชิง และยิ่งไปกว่านั้น สารใหม่นี้จะมีอันตรายต่อสุขภาพมากกว่าอันตรายของสารแต่ละชนิดที่แยกกันอยู่

ดังนั้นในการทำงานที่ต้องใช้สารเคมีอย่างปลอดภัยจึงควรที่จะให้ความสำคัญกับป้ายแสดงสัญลักษณ์แสดงคุณสมบัติของสารเคมีเพื่อที่ในการปฏิบัติงานจะสามารถปฏิบัติได้อย่างปลอดภัย

เครื่องหมายอุปกรณ์/ข้อปฏิบัติทั่วไป

เครื่องหมายอุปกรณ์/ข้อปฏิบัติทั่วไป


ตัวอย่างของสัญลักษณ์แสดงอันตราย

ตัวอย่างของสัญลักษณ์แสดงอันตราย


อีกทั้งควรศึกษาข้อมูลความปลอดภัยของสารเคมีและวัตถุอันตราย (Material Safety Data Sheet, MSDS) เพราะหากเกิดอุบัติภัยจากสารเคมีขึ้น จะสามารถทำการปฐมพยาบาลขั้นต้นได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที ซึ่งจะช่วยรักษาชีวิตของผู้ป่วยและยังอาจป้องกันความพิการด้วย โดยที่คำแนะนำนี้ประกอบด้วยส่วนสำคัญต่างๆ 5 ส่วน คือ
  1. ข้อมูลเกี่ยวกับชื่อสารเคมี ชื่ออื่นๆ สัญลักษณ์แสดงอันตราย CAS-number กลุ่มการจัดเก็บ และระดับการก่อมลพิษในน้ำ
  2. อันตราย/อาการ
  3. อุปกรณ์ป้องกันอันตราย/ข้อปฏิบัติทั่วไป
  4. ข้อปฏิบัติกรณีหกรั่วไหล หรือเกิดเพลิงไหม้
  5. การปฐมพยาบาล
ตัวอย่างคำแนะนำความปลอดภัยในการใช้สารเคมี

ตัวอย่างคำแนะนำความปลอดภัยในการใช้สารเคมี




จิตรัตน์ ศรีสุโข

เอกสารอ้างอิง
  1. คู่มือการฝึกอบรมความปลอดภัยและสุขภาพอนามัยในการใช้สารเคมีในการทำงาน สถาบันความปลอดภัยในการทำงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงานและสวัสดิการ
  2. ความปลอดภัยและสุขภาพอนามัยในการทำงาน ดร.ชัยยุทธ ชวลิตนิธิกุล
  3. คู่มือคำแนะนำความปลอดภัยในการใช้สารเคมี (Chemical Safety Guidelines) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและกรมโรงงานอุตสาหกรรม